Brans, Jan V.L.

Uit NEVB Online
Ga naar: navigatie, zoeken

(Sint-Truiden 5 maart 1908 – Antwerpen 7 oktober 1986). Echtgenoot van Mia Dujardin.

Volgde middelbaar onderwijs aan het college te Sint-Truiden, waar hij actief was in het Algemeen Katholiek Vlaamsch Studentenverbond en studeerde vervolgens aan de Katholieke Universiteit Leuven, waar hij in 1932 promoveerde tot doctor in de rechten. In zijn studententijd engageerde Brans zich als propagandist en kandidaat in de Katholieke Vlaamsche Volkspartij Limburg. Hij werkte toen ook al mee aan Vlaanderen en was redacteur van het Nederlandse tijdschrift Roeping. Gedurende korte tijd werkte hij in 1933 als plaatsvervangend hoofdredacteur samen met Herman Vos bij het Vlaams-nationale dagblad De Schelde.

Van 1934 af had Brans een advocatenpraktijk te Antwerpen. Hij bleef meewerken aan tal van weekbladen en tijdschriften, waaronder Nieuw Vlaanderen, en was bijzonder actief in de Volksuniversiteit Herman van den Reeck. Nagenoeg al zijn publicaties in verband met de V.B. zijn ontstaan uit lezingen voor deze volksuniversiteit, voor het Algemeen Vlaams Hoogstudentenverbond of uit artikelenreeksen. Deze brochures illustreren hoe sterk de anti-Belgische idee in Vlaanderen nog op het einde van de jaren 1930 leefde. In Het zelfstandigheidsnationalisme in de Vlaamse beweging (maart 1940) wijst Brans evenwel alle negativisme af en pleit hij voor een constructievere, federalistische richting.

In juni 1940 gaf Brans bij afwezigheid van de naar Frankrijk weggevoerde hoofdredacteur Antoon Mermans de krant van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV), Volk en Staat, opnieuw uit op de door de Duitse bezetter aangeslagen persen van Volksgazet. Het initiatief werd door de VNV-leiding gehonoreerd door Brans aan te stellen als hoofdredacteur van een B-editie, terwijl Mermans hoofdredacteur werd van de meer populaire A-editie. In het VNV ontpopte Brans zich tot een van de scherpste bekampers van de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (DeVlag). Al in juni 1941 bij een reis naar Duitsland waarschuwde hij ervoor dat de DeVlag zich met sterke Duitse steun bij de Vlaamse arbeiders opwierp als een concurrent van het VNV. Begin 1942 publiceerde Brans in Volk en Staat een artikelenreeks, later gebundeld in het boek De Rijksgedachte, waarin hij een zelfstandige Vlaamse of Groot-Nederlandse staat in een Groot-Germaans rijk bepleitte. Het boek werd door de bezetter in beslag genomen. Brans botste geregeld met de Duitse censuur. Toen hij in december 1943 voor een reportage naar Spanje ging, legde hij contacten met de agenten van de Belgische regering. Brans informeerde naar de voorwaarden tot onderhandelingen tussen het VNV en de regering. Hij had daartoe geen mandaat van de VNV-leiding gekregen. Bij een tweede reis naar Spanje keerde Brans niet meer terug. In Volk en Staat werd hij een vaandelvluchtige genoemd. Brans zelf beweerde dat de landing in Normandië een terugkeer naar België onmogelijk maakte.

Brans slaagde erin in Spanje te blijven. Zo werd hij bij verstek in 1945 ter dood veroordeeld. Vanuit zijn Spaanse ballingsoord werkte hij mee aan De Standaard en Dietsche Warande en Belfort met bijdragen van kunsthistorische aard. Hij werkte van 1957 af ook mee aan 't Pallieterke waarvoor hij onder meer de rubriek over Duitsland verzorgde (pseudoniem Rickert). Hij publiceerde verscheidene kunsthistorische studies, waarvan sommige in het Duits en Spaans vertaald zijn. Enkele zijn uitgegeven door het Davidsfonds, onder andere De gevangene van Tordesillas, waarmee Brans de Professor A. Boonprijs 1962 van het Davidsfonds won. Brans bleef ook actief op het gebied van de historische studie.

Na zijn terugkeer naar België in 1968 werd Brans opnieuw politiek actief. In 1978 trad hij als adviseur op voor Karel Dillen. Hij bewerkte de fusie tussen de Vlaams- Nationale Partij en de Vlaamse Volkspartij en stond zo mee aan de wieg van het Vlaams Blok in 1979. In 1980 stichtte hij met Rudi van der Paal de Vlaams- Nationale Debatclub.

Brans was de organisator van de Staf de Clercq-herdenking op 28 oktober 1979 te Dilbeek, een jaar nadat de gewezen VNV- leider door operatie-Delta van de Vlaamse Militanten Orde herbegraven was. Bij deze gelegenheid leerde Brans Mia Dujardin kennen met wie hij in 1980 in het huwelijk trad.

Werken

Artikelen in De Schelde; Roeping; Hooger Leven; Nieuw Vlaanderen; Arbeidsorde; Het Rechtskundig Weekblad; Volk en Staat; 't Pallieterke; Broederband; 
Bijdrage over R. de Smet in Huldeboek Robrecht de Smet, 1968; 
Brochures: Bij een herderlijke brief: gebrek aan werkelijkheidszin en Europese solidariteit, z.j.; Geschiedenis en politiek, 1937; Het Dietsche Bewustzijn in Zuid-Nederland, 1938; De illusie der historische lotsverbondenheid, 1939; Het zelfstandigheidsnationalisme in de Vlaamsche Beweging, 1940; De Idée belge, 1940; Bevolking en levensruimte der Nederlanden, 1941; De Rijksgedachte, 1941; Ons Volk en zijn Taal, 1942.

Literatuur

H.J. Elias, 25 jaar Vlaamse Beweging 1914-1939, IV, 1969; 
B. de Wever, Greep naar de macht. Vlaams-nationalisme en Nieuwe Orde. Het VNV 1933- 1945, 1994.

Verwijzingen

zie: Algemeen Katholiek Vlaamsch Studentenverbond, demografie, Limburg, Volk en Staat.

Auteur(s)

Erik Vandewalle; Bruno de Wever